Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği: 20 Ocak 2027’de Revizyon, PLC Yazılımı ve Kılavuzlarda Ne Değişiyor?

Makine Emniyeti Yönetmeliği nedir, neden şimdi gündemde?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Makine Emniyeti Yönetmeliği’ni (2023/1230/AB) 16 Ekim 2026 tarihli ve 33402 sayılı Resmî Gazete’de yayımladı. Bakanlık, metni Avrupa Birliği’nin 14 Haziran 2023 tarihli Makine Tüzüğü’nü esas alarak hazırladı. Yani Türkiye’deki kurallar, AB’deki kurallarla aynı gün değişiyor.

Yeni metin, 3 Mart 2009 tarihli Makina Emniyeti Yönetmeliği’nin (2006/42/AT) yerini alıyor. Aslında eski yönetmelik yaklaşık 17 yıl boyunca makine imalatının temel kuralıydı. Bu nedenle Makine Emniyeti Yönetmeliği, basit bir numara güncellemesinden çok daha fazlası.

Peki neden şimdi konuşmalıyız? Çünkü ana hükümlerin yürürlüğe girmesine üç aydan az kaldı. Ayrıca Makine Emniyeti Yönetmeliği, sahada her gün yaptığımız işleri doğrudan etkiliyor: makine revizyonu, PLC programı, uzaktan erişim ve kullanım kılavuzu. Nitekim Dünya, Ekonomi Gazetesi ve Ege Lobisi gibi yayınlar da konuyu hemen haberleştirdi.

Makine Emniyeti Yönetmeliği takvimi: hangi hüküm ne zaman yürürlüğe giriyor?

Yürürlük maddesi iki aşamalı. İlk olarak 27-42. maddeler ve geçiş hükmü, yayım tarihinde yürürlüğe girdi. Bu maddeler, uygunluk değerlendirmesi yapacak kuruluşların görevlendirme sürecini düzenliyor. Diğer hükümlerin tamamı ise 20 Ocak 2027’de başlıyor. Aynı biçimde Avrupa’da da Makine Tüzüğü 20 Ocak 2027’de uygulanmaya başlıyor ve 2006/42/AT sayılı direktifin yerini alıyor.

Eski makineler ve eski belgeler ne olacak?

Bu noktada geçici madde önemli. Bakanlık, 20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun olarak piyasaya arz edilen makinelerin piyasada bulundurulmasını engellemiyor. Ayrıca eski yönetmeliğe göre düzenlenen AT tip inceleme belgeleri ve onay kararları, süreleri dolana kadar geçerli kalıyor.

Kısacası fabrikadaki mevcut makineleri yarın değiştirmeniz gerekmiyor. Ancak bu makinelerde büyük bir revizyon yaparsanız, aşağıda anlatacağım “önemli değişiklik” kuralı devreye girebiliyor.

Makine Emniyeti Yönetmeliği neden önemli? Rakamlarla tablo

Yönetmeliğin amacını iki cümleyle özetleyebiliriz. İlki, insanı makinenin tehlikelerine karşı korumak. İkincisi ise güvenli makinenin serbestçe dolaşmasını sağlamak. Aşağıdaki rakamlar da bu amacı neden ciddiye almamız gerektiğini gösteriyor.

SGK verilerine göre 2025’te 766.039 sigortalı iş kazası geçirdi ve 1.931 sigortalı hayatını kaybetti. Buna göre artış iki göstergede de sürüyor; bir önceki yıl bu sayılar 733.646 ve 1.897’ydi. Üstelik bizim bölgemiz listenin üst sıralarında: İzmir, 58.407 iş kazasıyla ikinci, 99 can kaybıyla üçüncü sırada.

Öte yandan denetim tarafında da tablo net. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2025’in ilk dokuz ayında 30.339 sanayi ürününü denetledi ve 3.282’sini uygunsuz buldu. Yani yaklaşık her 100 üründen 11’i uygunsuz çıktı. Toplam idari para cezası 278 milyon TL’yi aştı; makineler grubunun payı 17,2 milyon TL oldu.

Eski ve yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği arasındaki farklar

Kısaca değişiklikleri tek tabloda topladım. Orta sütun 2009 tarihli yönetmeliği, sağ sütun ise 2027’de yürürlüğe girecek kuralları gösteriyor.

Makine Emniyeti Yönetmeliği ve revizyon: önemli değişikliği yapan imalatçı olur

Özellikle revizyon yapan firmalar ve revizyon yaptıran fabrikalar için en kritik madde bu. Yönetmelik, piyasaya arz edildikten veya hizmete sunulduktan sonra makinede yapılan bazı değişiklikleri “önemli değişiklik” olarak tanımlıyor. Ardından da bu değişikliği yapan gerçek veya tüzel kişiyi imalatçı kabul ediyor. Bu nedenle Makine Emniyeti Yönetmeliği, revizyon işinin sorumluluk dengesini değiştiriyor.

Hangi değişiklik önemli sayılıyor?

Tanıma göre değişiklik üç şartı birlikte taşımalı. İlk olarak imalatçı bu değişikliği öngörmemiş veya planlamamış olmalı. İkinci olarak değişiklik, yeni bir tehlike yaratmalı ya da mevcut riski artırmalı. Son olarak şu iki önlemden birini gerektirmeli: mevcut güvenlik kontrol sistemini değiştirmeyi gerektiren bir koruyucu veya mahfaza eklemek ya da kararlılık veya mekanik dayanım için ilave önlem almak.

Örnek olarak sahadan bir durum anlatayım. Eski bir presin hızını artırıyor ve yeni bir ışık perdesini güvenlik rölesine bağlamak için kontrol devresini değiştiriyorsanız, önemli değişiklik alanına çok yaklaşıyorsunuz. Öte yandan arızalı bir kontaktörü aynı özellikte yenisiyle değiştirmek, rutin bakım ve onarım kapsamında kalıyor. Ayrıca değişiklik fiziksel olabileceği gibi dijital de olabiliyor. Yani PLC programındaki bir değişiklik de bu teste giriyor.

Üç soruluk önemli değişiklik testi

Sorumluluk kimde?

Önemli değişikliği yapan, makinenin uygunluğunu kendi sorumluluğunda sağlamak ve beyan etmek zorunda. Bu da uygunluk değerlendirmesi, teknik dosya, AB uygunluk beyanı ve CE işareti demek. Ancak değişiklik bir hattaki yalnızca tek bir makinenin güvenliğini etkiliyorsa, risk değerlendirmesinde gösterildiği şekilde yükümlülük o makineyle sınırlı kalıyor.

Bu yüzden revizyon sözleşmelerinde “imalatçı kim olacak?” sorusunu baştan konuşmak gerekiyor. Revizyonu yapan firma mı, yoksa makineyi değiştiren fabrikanın kendisi mi? ABB’nin değerlendirmesine göre eski bir makineye uzaktan erişim, bulut bağlantısı veya dijital servis eklemek de önemli değişiklik kapsamına girebiliyor. Bölge basını da konuyu özellikle makinesini değiştiren işletmeler açısından gündeme taşıdı.

Biz de makine revizyonu ve danışmanlık işlerinde bu soruyu teklif aşamasında, risk değerlendirmesiyle birlikte ele alıyoruz. Çünkü sorumluluğun kimde olduğu, projenin bütçesini ve takvimini de doğrudan etkiliyor.

PLC programcısı için Makine Emniyeti Yönetmeliği ne getiriyor?

Makine Emniyeti Yönetmeliği, yazılımı ilk kez açıkça güvenlik denkleminin içine koyuyor. Emniyet aksamı tanımı artık “yazılım dahil fiziksel veya dijital aksam” ifadesini içeriyor. Yönetmelik ayrıca “kaynak kod” kavramını tanımlıyor. Hatta yalnızca kendi özel uygulama yazılımı yüklenmemiş bir tertibatı bile makine sayıyor.

Pratikte bu ne anlama geliyor? Güvenlik fonksiyonunu çalıştıran PLC programı, artık makinenin emniyetinin bir parçası. Dolayısıyla programdaki bir değişiklik, mekanik bir değişiklik kadar ciddi sonuç doğurabiliyor.

EK-3 yazılım için ne istiyor?

• Makineye bağlanan bir cihaz veya uzaktan iletişim, tehlikeli bir duruma yol açmamalı.
• İmalatçı, uygunluk için kritik yazılımı ve veriyi tanımlamalı, kazara veya kasıtlı bozulmaya karşı korumalı.
• Ayrıca makine, güvenli çalışma için gerekli yüklü yazılımı tanımlayabilmeli ve bu bilgiyi her an kolayca gösterebilmeli.
• Makine, yazılıma veya yapılandırmaya yapılan meşru ya da yetkisiz müdahalenin kanıtını toplamalı.
• Kontrol sistemi, makul ölçüde öngörülebilen kötü niyetli girişimlere karşı dayanıklı olmalı.

Hukuk ve test kuruluşlarının değerlendirmeleri bir ayrıntıyı öne çıkarıyor: müdahale kayıtları ve sonradan yüklenen güvenlik yazılımı sürümlerinin izi, yüklemeden sonra beş yıl erişilebilir olmalı. Kendi kendine gelişen davranış gösteren sistemlerde ise imalatçının güvenlikle ilgili karar verilerini bir yıl saklaması gerekiyor. (MAAK, Taylor Wessing)

Kaynak koda kim, ne zaman bakabilir?

Madde 11’e göre imalatçı, teknik dosyayı ve uygunluk beyanını en az 10 yıl saklıyor. İlgili olduğu hallerde teknik dosyadaki kaynak kod veya programlama mantığı, temel gerekliliklere uygunluğun kontrolü için gerekliyse, gerekçeli talep üzerine Bakanlığa sunuluyor. Yani kaynak kod herkese açık olmuyor; ancak arşivde durmalı ve imalatçı gerektiğinde onu gösterebilmeli.

Bu noktada yıllardır uyguladığımız bir pratik avantaja dönüşüyor: kaynak dosyaları müşteriye teslim etmek ve Türkçe dokümantasyon hazırlamak. “Program kilitli, kaynak kod yok” durumu, yeni dönemde imalatçı için ciddi bir risk. Bu yüzden PLC ve SCADA otomasyon projelerimizde kaynak dosyaları ve sürüm notlarını teslim paketinin parçası olarak veriyoruz.

PLC programcısı için 8 maddelik kontrol listesi

Siber güvenlik artık makine emniyetinin parçası

Eski düzende siber güvenliği çoğu zaman BT ekibinin konusu olarak görüyorduk. Yeni yönetmelikle birlikte kontrol sistemine yapılan dijital müdahale, doğrudan makine emniyeti başlığına girdi. Nitekim rakamlar da bu değişikliğin nedenini açıkça gösteriyor.

Kaspersky ICS CERT verilerine göre Kaspersky çözümleri, 2026’nın ikinci çeyreğinde dünya genelinde endüstriyel otomasyon bilgisayarlarının yüzde 19,2’sinde kötü amaçlı bir nesneyi engelledi. Daha önce, yani ilk çeyrekte bu oran yüzde 19,6’ydı. Yani kabaca her beş otomasyon bilgisayarından biri bir tehditle karşılaşıyor. Ayrıca fidye yazılımı hedefli endüstriyel bilgisayarların oranı çoğu bölgede arttı; Orta Doğu’daki artış yüzde 11 oldu.

Bununla birlikte yönetmelik, AB siber güvenlik belgelendirme programından sertifika alan makineler için bu iki gerekliliğe uygunluk varsayımı tanıyor (Madde 21/5). Standart tarafında ise CENELEC’in hazırladığı FprEN 50742 “bozulmaya karşı koruma” standardı, Ekim 2026 itibarıyla son oylama aşamasında. Taslak, EN ISO 12100’e dayalı makine düzeyinde bir yol ile IEC 62443 serisine dayalı ikinci bir yol öneriyor.

AB’ye PLC, HMI veya ağ cihazı gibi dijital unsurlu ürün satanlar için bir de Siber Dayanıklılık Yasası (CRA) var. CRA’nın bildirim yükümlülükleri 11 Eylül 2026’da başladı. Aktif olarak istismar edilen bir açık için 24 saat içinde erken uyarı, 72 saat içinde bildirim gerekiyor. Yasanın tamamı ise 11 Aralık 2027’de devreye giriyor. Yerleşik siber güvenlik özellikleri olan yeni nesil denetleyicilere bir örneği CompactLogix 5390 yazımızda incelemiştik.

Yapay zekâ ve kendi kendine öğrenen makineler

Bunun yanında yönetmeliğin en yeni yanlarından biri yapay zekâ. EK-1 Kısım A’daki altı yüksek riskli kategoriden ikisi doğrudan makine öğrenmesiyle ilgili. Birincisi, makine öğrenmesiyle tamamen veya kısmen kendi kendine gelişen davranış gösteren ve güvenlik fonksiyonu sağlayan emniyet aksamları. İkincisi ise aynı özellikte gömülü sistemleri olan makineler.

Kısım A’nın diğer dört kategorisi ise mekanik aktarma tertibatları ve koruyucuları, araç servis liftleri ve kartuşlu taşınabilir sabitleme makineleriyle ilgili. Bu altı kategoride imalatçı, iç üretim kontrolüyle (Modül A) yetinemiyor. Bunun yerine AB tip incelemesi, tam kalite güvencesi veya birim doğrulaması yollarından birini seçip bir üçüncü taraf kuruluşla çalışması gerekiyor.

AB tarafında Yapay Zekâ Yasası da devrede. AB, Temmuz 2026’da yayımladığı Dijital Omnibus değişikliğiyle, ürün mevzuatı kapsamındaki yüksek riskli yapay zekâ kurallarını 2 Ağustos 2028’e erteledi. Sahadan önerim şu: görüntü işlemeyi kalite kontrolde rahatça kullanın. Ancak bir güvenlik fonksiyonunu öğrenen bir modele bağlamadan önce bu ek yükü mutlaka hesaba katın. Yapay zekânın otomasyon programlamadaki yerini daha önceki bir yazımızda tartışmıştık.

Dijital kullanım kılavuzu ve Türkçe dokümantasyon

Yeni dönemde kâğıt kılavuz zorunluluğu gevşiyor. Örneğin imalatçı, kullanım talimatlarını dijital olarak verebiliyor. Ancak bunun dört şartı var:

• Makinede, ambalajda veya eşlik eden belgede dijital talimata nasıl erişileceği yazmalı; örneğin bir QR kod.
• Kullanıcı talimatı yazdırabilmeli, indirebilmeli ve cihazına kaydedebilmeli; makine arızalıyken de ona ulaşabilmeli.
• Talimat, makinenin beklenen ömrü boyunca ve piyasaya arzdan sonra en az 10 yıl çevrim içi kalmalı.
• Kullanıcı satın alma sırasında isterse, imalatçı basılı talimatı bir ay içinde ücretsiz vermeli.

Bunun yanında talimatlar, güvenlik bilgileri ve EK-3’teki bilgiler Türkçe, açık ve net olmalı. Özellikle profesyonel olmayan kullanıcıların da kullanabileceği makinelerde imalatçı, temel güvenlik bilgisini yine kâğıt üzerinde veriyor. Ayrıca AB uygunluk beyanını da bir internet adresi veya makinedeki bir QR kod üzerinden paylaşabiliyor.

Avrupa Komisyonu, 2021’deki teklif aşamasında dijital talimat ve beyanların sağlayacağı baskı tasarrufunu 16,6 milyar avroya, şirket başına yaklaşık 201 bin avroya kadar tahmin etmişti. Bizim gözümüzde asıl kazanç ise başka: her zaman güncel kalan Türkçe bir dokümantasyon. Zaten operatör eğitimi ve Türkçe dokümantasyon, her projemizin temel parçası.

İhracatçılar için: AB ile aynı gün, aynı kurallar

Hatırlatmak gerekirse Türkiye’nin makine ihracatında en büyük pazar Almanya. AB’ye makine satan bir Türk imalatçısı, 20 Ocak 2027’den sonra AB pazarına sunduğu her yeni makinede doğrudan AB Makine Tüzüğü’ne uymak zorunda. Türkiye’deki yönetmelik de aynı tarihte devreye girdiği için iç pazar ile ihracat arasında iki ayrı kural oluşmuyor.

Rakamlar da bu önceliği doğruluyor. Makine sektörü, 2024’teki 28,3 milyar dolarlık rekorun ardından 2025’i 28,7 milyar dolarla yeni bir rekorla kapattı. En büyük pazar 3,2 milyar dolarla Almanya oldu, gıda makineleri ihracatı da yüzde 14 arttı. 2026’nın ilk dokuz ayında ise ihracat 21,3 milyar dolara ulaştı. Dolayısıyla AB ile aynı gün değişen kurallar, Türk makine imalatçısının en büyük müşterisini doğrudan ilgilendiriyor.

Pratikte ihracatçılar için üç başlık öne çıkıyor. İlk olarak teknik dosyayı ve risk değerlendirmesini, özellikle yazılım ve siber güvenlik açısından güncelleyin. İkinci olarak dijital kılavuz altyapısını en az 10 yıl ayakta kalacak şekilde kurun. Son olarak PLC, HMI ve ağ bileşenlerinde CRA takvimini yakından izleyin.

Küçük imalatçılar için olumlu bir ayrıntı da var. Yönetmeliğe göre uygunluk değerlendirmesi yapan kuruluşlar, ücret belirlerken KOBİ’lerin ihtiyaçlarını dikkate almak zorunda (Madde 26/5).

İthalatçı, dağıtıcı ve satın alma ekipleri için kontrol noktaları

Bunun dışında yönetmelik, sorumluluğu yalnızca imalatçıya bırakmıyor. İthalatçı, makineyi piyasaya arz etmeden önce uygunluk değerlendirmesinin yapıldığını, teknik dosyanın hazırlandığını, CE işaretini ve gerekli belgeleri kontrol ediyor. Dağıtıcı da satıştan önce CE işaretini, AB uygunluk beyanını ve Türkçe kullanım talimatını doğruluyor.

Bu arada dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı daha var. Makineyi kendi adı veya markasıyla piyasaya süren ya da uygunluğu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı veya dağıtıcı, imalatçı sayılıyor (Madde 18). Satınalma Dergisi’nin önerisi de pratik: uygunluk beyanını ve Türkçe kullanım talimatını teklif aşamasında isteyin, sonra sözleşmeye bağlayın.

Elektrik pano imalatçıları için bir ayrım

Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB) kapsamına giren alçak gerilim şalter ve kumanda panoları, bu yönetmeliğin kapsamı dışında. Buna karşılık bir makinenin parçası olan kumanda panosu, makinenin elektrik donanımı olarak makineyle birlikte ele alınır. Bu yüzden makine panosunda güvenlik devresini değiştiren bir revizyon, yukarıdaki önemli değişiklik testinden geçmeli. Elektrik pano imalatı projelerimizde bu ayrımı en baştan netleştiriyoruz.

Standartlar: harmonize standart listesi ne durumda?

Yönetmeliğe göre, referansı AB Resmî Gazetesi’nde yer alan harmonize standartlara uyan ürün için uygunluk varsayımı geçerli (Madde 21). Ancak yeni tüzük için standart listesi henüz tamamlanmadı. Komisyon standardizasyon talebini 20 Ocak 2025’te kabul etti. Bazı konularda takvim gecikti; özellikle kendi kendine gelişen makinelerde ve bozulmaya karşı korumada. Uzmanlar, yeni tüzük kapsamındaki ilk listeyi 2026 sonuna kadar bekliyor.

Eylül 2026’da Komisyon, eski direktif kapsamındaki listeye 80’i aşkın yeni ve revize standardı ekledi. IBF’nin değerlendirmesine göre Komisyon, mevcut standartların büyük kısmını yeni tüzük kapsamında da listeye alacak. Sahada bizim için temel değişmiyor: risk değerlendirmesinde EN ISO 12100, güvenlik fonksiyonlarında EN ISO 13849-1 ve IEC 62061, elektrik donanımında EN 60204-1. Siber taraf için ise IEC 62443 serisini ve FprEN 50742’yi takip etmek gerekiyor.

Makine Emniyeti Yönetmeliği cezaları: 2026 tutarları

Yönetmeliğe aykırılıkta Bakanlık, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu’ndaki idari yaptırımları uyguluyor (Madde 49). 2026 için yeniden değerlenen tutarlar şöyle:

Aynı uygunsuzluk iki yıl içinde tekrarlanırsa ceza, önceki cezanın iki katı olarak uygulanıyor. Ayrıca Bakanlık uygunsuz ürün için piyasada bulundurmayı yasaklayabiliyor, piyasadan çekme veya geri çağırma isteyebiliyor. Nitekim Bakanlık, 2025’in ilk dokuz ayında 174 farklı marka ve model için toplatma kararı verdi.

Makine Emniyeti Yönetmeliği için 20 Ocak 2027’ye kadar yapılacaklar

Hazırlığı rollere göre ayırmak işi kolaylaştırıyor. Aşağıdaki listeyi kendi durumunuza göre uyarlayabilirsiniz.

Sonuç: yeni yönetmelik sahada ne değiştiriyor?

Makine Emniyeti Yönetmeliği, makine güvenliğini mekanik koruyuculardan yazılıma, siber güvenliğe ve dokümantasyona taşıyor. Revizyon yapan, PLC programlayan ve makine imalatçısına hizmet veren bizler için bu, işin belgelenme biçiminin değişmesi demek. Bu yüzden önümüzdeki üç ay, hazırlık için iyi bir zaman.

Planladığınız bir revizyonu önemli değişiklik açısından değerlendirmek, PLC tarafında güvenlik yazılımı ve kayıt altyapısını kurmak ya da Türkçe dokümantasyon hazırlamak isterseniz bize ulaşabilirsiniz. Turgutlu merkezli ekibimizle Manisa, İzmir ve Ege’nin farklı illerinde sahadayız. Arıza ve bakım tarafında ise bakım ve arıza servisimiz de devrede.

Kaynak kontrolü: Yönetmelik hükümlerini 16 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan metinden kontrol ettim. AB tarafındaki tarihleri ve EK-3 açıklamalarını hukuk bürosu, test kuruluşu ve üretici kaynaklarıyla karşılaştırdım. İstatistikler, belirtilen dönemlere aittir. Bu yazı bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş yerine geçmez; uygunluk değerlendirmesi için yetkili bir kuruluş veya alanında uzman bir danışmanla çalışın. Son güncelleme: 25 Ekim 2026.